Nếu đặt hình ảnh văn phòng vào đầu thế kỷ 20 và văn phòng làm việc hiện tại cạnh nhau, ta thấy được sự khác biệt nằm ở cả hình thức và ở cách con người làm việc, tương tác trong cùng một không gian. Văn phòng không đứng yên, nó thay đổi theo cách xã hội vận hành, theo công nghệ và theo chính nhu cầu của con người. Sự biến hóa của văn phòng làm việc từ đầu thế kỷ 20 đến hiện tại biến đổi như nào, hãy cùng APES tìm hiểu sự khác biệt ở bài viết này!
1. Đầu thế kỷ 20: Văn phòng của sự phân tầng lớp.
Ở giai đoạn đầu, khi văn hóa phương Tây bắt đầu ảnh hưởng, không gian làm việc bắt đầu có những chuyển dịch về hình thức. Tuy nhiên, bản chất của văn phòng vẫn được giữ nguyên, bao gồm:
Văn phòng khi đó chưa phải là môi trường làm việc phổ thông, mà chủ yếu phục vụ bộ máy hành chính và tầng lớp trí thức.
(Văn phòng làm việc đầu thế kỷ 20 – nguồn: Internet)
2. Giữa thế kỷ 20: Tối giản để thích nghi.
Trong giai đoạn kháng chiến, văn phòng không còn là một không gian cố định mà nó có thể là ở bất cứ đâu: ở trong rừng, trong hang hay bất cứ nơi nào dừng chân. Yếu tố quan trọng nhất thời điểm đó với văn phòng làm việc là tính cơ động – khả năng di chuyển và thiết lập địa điểm làm việc nhanh chóng trong nhiều điều kiện khác nhau. Với các cơ quan hành chính, mô hình làm việc vẫn mang tính chất một chiều:
(Văn phòng làm việc giữa thế kỷ 20 – nguồn: Internet)
Không gian làm việc tại thời điểm này là ưu tiên vận hành, trong khi yếu tố tiện nghi và trải nghiệm gần như không được chú trọng.
3. Thế kỷ 21 đến nay: Văn phòng trở thành “không gian sống”
Cuộc cách mạng của khoa học công nghệ và toàn cầu hóa đã là bước đệm phát triển tư duy về không gian văn phòng, để các kiến trúc sư sáng tạo và chuyển mình mạnh mẽ. Văn phòng làm việc không đơn thuần là điểm đến để làm việc mà là nơi mà người lao động dành một khoảng thời gian nhiều không kém gì thời gian ở bên gia đình.
Không gian làm việc là nơi:
Qua từng giai đoạn phát triển, thiết kế văn phòng liên tục thay đổi theo nhiều hướng khác nhau. Những sự chuyển hóa này phản ánh nhu cầu thích nghi của doanh nghiệp, đồng thời theo kịp sự phát triển của xã hội và cách con người làm việc.
4. Văn phòng hiện đại: Ít ranh giới, không gian để kết nối.
Dưới đây APES chỉ ra những yếu tố khác biệt để so sánh giữa văn phòng làm việc xưa và nay.
Văn phòng thế kỷ 20 bị rập khuôn trong một không gian và các trang bị nội thất chức năng luôn được tận dụng tối đa để phân biệt các cấp bậc nhân viên. Văn phòng hiện đại luôn hạn chế các bức tường vật lý – rào cản tâm lý về cấp bậc tạo nên một không gian thoáng hơn, gắn kết hơn. Những bức tường cứng ngắt được thay thế bằng những vách ngăn linh động. Sự chuyển mình này nhằm thay đổi văn hóa trong môi trường làm việc, thúc đẩy sự giao tiếp hiệu quả, lấy người lao động làm chủ thể. Tuy nhiên văn phòng mở không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn ranh giới. Không gian được tổ chức để đảm bảo sự cân bằng giữa tập trung và tương tác.
(Văn phòng KONE Hà Nội – nguồn ảnh: Nguyen Thai Thach – Thien Thach Photo)
5. Từ nơi làm việc đến một không gian nhận diện thương hiệu.
Trước đây văn phòng là nơi sắp xếp đồ đạc và bố trí không gian phục vụ công việc một cách tối đa, yếu tố thương hiệu chưa được đề cao. Do đó có thể dễ dàng nhận ra:
(Văn phòng Heineken Việt Nam – nguồn ảnh: Phong Dang)
Với cách tiếp cận mới hiện nay, văn phòng trở thành một phần của thương hiệu:
Văn phòng không chỉ phục vụ bên trong, mà còn đóng vai trò trong cách doanh nghiệp được nhìn nhận.
Từ thế kỷ 21 trở về trước, văn phòng chủ yếu được hiểu là nơi bố trí bàn ghế và phân chia các khu vực chức năng. Việc tối ưu chi phí thường được ưu tiên hơn trải nghiệm sử dụng và sự thoải mái của con người. Cùng với đó, hạn chế về công nghệ khiến không gian làm việc trở nên chật chội:
Những yếu tố này khiến tiện nghi và trải nghiệm làm việc chưa được chú trọng. Sự phát triển của công nghệ đã thay đổi cấu trúc vật lý của văn phòng. Không gian trở nên gọn hơn, linh hoạt hơn và dễ tổ chức hơn.
Đồng thời, nhận thức về vai trò của môi trường làm việc cũng thay đổi. Thiết kế nội thất không chỉ dừng ở công năng, mà hướng đến trải nghiệm tổng thể. Các yếu tố như: Tính linh hoạt, sự sáng tạo và không gian hỗ trợ tương tác được đưa vào thiết kế nhằm phù hợp với cách làm việc hiện đại.
Một ví dụ tiêu biểu là cách Google tổ chức không gian làm việc, với nhiều khu vực mở và không gian hỗ trợ sáng tạo. Mô hình này đã góp phần định hình cách nhìn mới về văn phòng hiện đại.
( Văn phòng làm việc Google – nguồn ảnh: Internet)
Song song với đó, mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người lao động cũng có sự thay đổi. Người lao động không chỉ là người thực thi, mà trở thành trung tâm trong các quyết định liên quan đến môi trường làm việc.
Trong dòng chảy đô thị hóa, hiện đại hóa, không gian văn phòng cũng không ngừng thay đổi theo. Một môi trường làm việc phù hợp không chỉ hỗ trợ vận hành, mà còn tạo điều kiện để đội ngũ phát huy tốt hơn năng lực của mình.
Tại APES, chúng tôi không nhìn nhận văn phòng như một mặt bằng cần lấp đầy. Chúng tôi nhìn không gian được xây dựng dựa trên cách doanh nghiệp vận hành và các con người sử dụng trong thực tế. Mỗi dự án của chúng tôi luôn được bắt đầu từ việc xác định:
Từ đó, không gian được tổ chức thành các khu vực chức năng rõ ràng, đảm bảo sự cân bằng giữa hiệu suất và trải nghiệm. Một không gian được đầu tư đúng giúp doanh nghiệp vận hành rõ ràng hơn và phát triển bền vững hơn.
